IATA DGR Appendix C ve Section 7.4.7 — 17 ERG kodu ile yangın, dökülme ve ilk yardım prosedürleri. Havayolu tehlikeli madde acil müdahale rehberi.
DGR'daki her tehlikeli madde girişine bir ERG kodu atanır. Acil durumda NOTOC veya DGD üzerinden maddenin ERG kodunu bulun ve aşağıdaki ilgili prosedürleri uygulayın. Detaylı bilgi için her zaman maddeye özgü Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS) başvurun.
Genel Acil Eylemler
- - Önce kişisel güvenliğinizi sağlayın — uygun KKD olmadan girmeyin
- - Maddeyi UN numarası, uygun sevkiyat adı veya ERG kodu ile tanımlayın
- - Alanı izole edin ve yetkisiz personelin girişini yasaklayın
- - Kaptan / yer acil hizmetlerini bilgilendirin
- - Kargo detayları için NOTOC'a (Kaptana Bildirim) başvurun
- - Uçuşta: kargo bölmesi yangın söndürme sistemini devreye almayı değerlendirin
Patlayıcılar (Kitle halinde patlama tehlikesi)
Sınıf 1.1Kitle halinde patlama tehlikesi olan maddeler ve nesneler
Yangın Prosedürü
Derhal tahliye edin — minimum 500 m güvenlik bölgesi
Patlayıcılara ulaşan yangınla mücadele ETMEYİN
Çevre yükleri korunaklı pozisyondan su ile soğutun
İtfaiyeye patlayıcı madde bildiriminde bulunun
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Hasarlı paketlere dokunmayın
Sürtünme, kıvılcım ve ısıdan uzak tutun
Alanı izole edin ve girişi yasaklayın
İlk Yardım
Yaralıları güvenli alana taşıyın
Patlama yaralanmalarını tedavi edin — şarapnel kontrolü
İşitme hasarını izleyin
Patlayıcılar (Su-reaktif)
Sınıf 1Su ile temas halinde tehlikeli reaksiyon gösteren patlayıcılar
Yangın Prosedürü
Su KULLANMAYIN
Sadece kuru kimyasal veya kuru kum kullanın
Alanı tahliye edin — minimum 500 m
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Kuru tutun — yağmur ve nemden koruyun
Dökülen madde üzerinde yürümeyin veya dokunmayın
İlk Yardım
Yaralıları rüzgâr üstüne taşıyın
Kirlenmiş giysileri çıkarın (kuru tutun)
Derhal tıbbi müdahale isteyin
Yanıcı gaz
Sınıf 2.1Yanıcı gazlar — sızıntıdan tutuşma riski
Yangın Prosedürü
Tüm tutuşma kaynaklarını uzaklaştırın
Sızan tüp yanıyorsa: yanmaya devam ettirin, bitişik tüpleri soğutun
Su spreyiyle soğutun — sızıntıya doğrudan su jeti yönlendirmeyin
Güvenliyse vanayı kapatın
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Alanı derhal havalandırın
SCBA (solunum cihazı) kullanın
Gaz dedektörü ile patlayıcı atmosferi izleyin
İlk Yardım
Temiz havaya taşıyın
Solunum durmuşsa: CPR uygulayın
Yanıkları soğuk su ile tedavi edin
Toksik gaz
Sınıf 2.3Toksik gazlar — solunum tehlikesi
Yangın Prosedürü
Rüzgâr üstünde pozisyon alın
Buharları bastırmak için su spreyi kullanın
Tam koruyucu takım ve SCBA giyin
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Alanı tahliye edin ve izole edin (minimum 100 m)
Gaz maskesi ve kimyasal dirençli takım giyin
Gaz konsantrasyonunu sürekli izleyin
İlk Yardım
Derhal temiz havaya taşıyın
Varsa oksijen verin
Derhal tıbbi müdahale — gecikmiş etkiler olabilir
Yanıcı olmayan, toksik olmayan gaz (boğucu)
Sınıf 2.2Kapalı alanlarda oksijen yetersizliği riski
Yangın Prosedürü
Tüpleri su spreyiyle soğutun
Alanı havalandırın
Isıdan tüp patlaması riski — mesafe koruyun
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Kapalı alanları derhal havalandırın
Oksijen seviyesini izleyin (< %19.5 = tehlike)
SCBA olmadan kapalı alana girmeyin
İlk Yardım
Temiz havaya taşıyın
Oksijen verin
Bilinç kaybı varsa: koma pozisyonu + acil servis çağırın
Yanıcı sıvı
Sınıf 3Düşük parlama noktası — buhar tutuşma riski
Yangın Prosedürü
Tüm tutuşma kaynaklarını uzaklaştırın
Köpük, kuru kimyasal veya CO2 kullanın
Su jeti KULLANMAYIN (yangını yayabilir)
Çevre kapları su spreyiyle soğutun
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Buhar solumayın — rüzgâr üstünde kalın
İnert malzeme ile absorbe edin (kum, vermikülit)
Kanalizasyona veya su yollarına akışı önleyin
İlk Yardım
Temiz havaya taşıyın
Cildi 15 dakika bol su ile yıkayın
Yutulmuşsa: kusturMAYIN — tıbbi yardım alın
Su-reaktif yanıcı sıvı
Sınıf 3Su ile temas halinde reaksiyon gösteren yanıcı sıvılar
Yangın Prosedürü
Su KULLANMAYIN
Kuru kimyasal, köpük veya CO2 kullanın
Sıcak yüzeylerden ve nemden uzak tutun
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Malzemeyi kuru tutun — yağmurdan koruyun
Kuru kum veya inert malzeme ile örtün
Kanalizasyona yıkamayın
İlk Yardım
Kirlenmiş giysileri çıkarın — yaraları kuru tutun
Göz bulaşmasında su ile yıkayın
Tıbbi müdahale alın
Yanıcı katı
Sınıf 4.1Kolayca tutuşan veya yanarken toksik duman üreten katı maddeler
Yangın Prosedürü
Su ile soğutun ve söndürün
Toksik duman üretilebilir — SCBA takın
Yeterli havalandırma sağlayın
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Dikkatli süpürün — toz oluşumundan kaçının
Tutuşma kaynaklarından uzak tutun
Kapalı kap içinde toplayın
İlk Yardım
Temiz havaya taşıyın (toksik duman solunumu)
Cilt/gözleri su ile yıkayın
Belirtiler varsa tıbbi müdahale alın
Su-reaktif katı
Sınıf 4.3Su ile temas halinde yanıcı gaz üreten maddeler
Yangın Prosedürü
Su KULLANMAYIN
Kuru kimyasal veya kuru kum kullanın
Yanıcı gaz üretimi (H2) riski
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Kuru tutun — tüm su kaynaklarından koruyun
Sızdırmaz kuru kap içinde dikkatle toplayın
Alanı havalandırın (yanıcı gaz birikimi)
İlk Yardım
Kirlenmiş giysileri çıkarın
Yıkamadan önce katıyı ciltten fırçalayın
Tıbbi müdahale alın
Oksitleyici madde
Sınıf 5.1Yangını şiddetlendirebilen ve yanıcı maddeleri tutuşturabilen oksitleyiciler
Yangın Prosedürü
Bol miktarda su kullanın
Yanıcı malzemelerden uzak tutun
Çevre kapları soğutun
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Organik malzemelerle (kağıt, ahşap, yağ) temastan kaçının
Döküntü alanını büyük miktarda su ile yıkayın
Kimyasal dirençli eldiven takın
İlk Yardım
Cilt/gözleri 15+ dakika su ile yıkayın
Kirlenmiş giysileri çıkarın
Tıbbi müdahale alın
Organik peroksit
Sınıf 5.2Isıya kararsız — kendiliğinden ayrışma riski
Yangın Prosedürü
Maksimum mesafeden bol su ile soğutun
SADT üzerinde patlayıcı ayrışma riski
Sıcaklık kontrolü kaybedilirse tahliye edin
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Isı, kıvılcım ve doğrudan güneş ışığından uzak tutun
Hapsetmeyin — gazın çıkmasına izin verin
İnert malzeme ile absorbe edin
İlk Yardım
Kirlenmiş cilt/gözleri su ile yıkayın
Kirlenmiş giysileri derhal çıkarın
Derhal tıbbi müdahale (kimyasal yanıklar)
Toksik madde
Sınıf 6.1Solunum, yutma veya cilt temasıyla zehirli maddeler
Yangın Prosedürü
Su spreyi, köpük, kuru kimyasal veya CO2 kullanın
Toksik duman üretilir — tam SCBA zorunlu
Rüzgâr üstünde pozisyon alın
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Koruyucu eldiven, göz koruması, SCBA takın
İnert malzeme ile absorbe edin ve sızdırmaz kapta toplayın
Temizlik sonrası alanı dekontamine edin
İlk Yardım
Maruziyetten uzaklaştırın — temiz hava
Kirlenmiş giysileri çıkarın
Yutulmuşsa: tıbbi yönerge olmadan kusturMAYIN
Derhal tıbbi müdahale alın
Enfeksiyöz madde
Sınıf 6.2Biyotehlike — canlı mikroorganizma içeren maddeler
Yangın Prosedürü
Ambalaj yangınını su spreyi veya CO2 ile söndürün
Tüm akıntı suyunun kontamine olduğunu varsayın
Tam biyolojik KKD giyin
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Dokunmayın — doğrudan temastan kaçının
Döküntü alanına dezenfektan uygulayın
Kontamine alanları işaretleyin — erişimi kısıtlayın
Halk sağlığı makamına bildirin
İlk Yardım
Maruz kalan cildi derhal sabun ve su ile yıkayın
Gözleri 15 dakika su ile yıkayın
Tıbbi müdahale alın — olası maruziyeti bildirin
Radyoaktif madde
Sınıf 7İyonlaştırıcı radyasyon tehlikesi
Yangın Prosedürü
Normal söndürme (su, CO2, kuru kimyasal)
Hasarlı radyoaktif paketleri elLEMEYİN
Maksimum mesafeyi koruyun — maruziyet süresini en aza indirin
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Alanı izole edin — radyasyon kontrol bölgesi oluşturun
Radyasyon izleme ekipmanı kullanın
Kontamine alanları işaretleyin
Radyasyon güvenlik görevlisine ve yetkili makama bildirin
İlk Yardım
Kontamine alandan uzaklaştırın
Kirlenmiş giysileri dikkatle çıkarın
Radyasyon maruziyetini izleyin (dozimetri)
Uzman tıbbi tedavi alın
Korozif madde
Sınıf 8Cilt, göz ve metallerde ciddi hasara neden olur
Yangın Prosedürü
Su spreyi kullanın — maddeye doğrudan jet yönlendirmeyin
Korozif buhar üretilir — SCBA takın
Çevre kapları su ile soğutun
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Kimyasal dirençli takım, eldiven ve yüz kalkanı giyin
Uygun nötralizer ile nötralleştirin (asit için bikarbonat, alkali için borik asit)
İnert malzeme ile absorbe edin
İlk Yardım
Cilt/gözleri 15+ dakika bol su ile yıkayın
Kirlenmiş giysileri derhal çıkarın
Cilde nötralleştirici UYGULAMAYIN
Derhal tıbbi müdahale alın
Muhtelif tehlikeli maddeler
Sınıf 9Başka sınıflarda sınıflandırılmayan diğer düzenlenmiş maddeler
Yangın Prosedürü
Maddeye özgü SDS'e başvurun
Genel yangın söndürme önlemlerini uygulayın
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Genel koruyucu önlemleri uygulayın
Maddeye özgü prosedürler için SDS'e başvurun
İlk Yardım
Maruziyet alanından uzaklaştırın
Ortaya çıkan belirtilere göre tedavi edin
Özel tedavi için SDS'e başvurun
Lityum pil yangınları
Sınıf 9Lityum-iyon/metal pil termal kaçış — toksik gaz üreten kendi kendini sürdüren yangın
Yangın Prosedürü
Bol miktarda su ile soğutun (lityum-iyon için su etkilidir)
Yanmayan pillere yayılmayı önlemek için su spreyleyin
Toksik HF (hidrojen florür) gazı üretilir — tam SCBA zorunlu
En az 24 saat yeniden tutuşma izlemesi yapın
Dökülme / Sızıntı Prosedürü
Etkilenen pili/paketi diğer yüklerden izole edin
Termal muhafaza altına alın (varsa yangın dirençli çanta/kap)
Alanı havalandırın — toksik dumanlar birikir
İlk Yardım
HF solunumu: temiz hava + oksijen + hastane (akciğer ödemi riski)
HF cilt teması: kalsiyum glukonat jel + hastane
Göz maruziyeti: 15+ dakika su ile yıkayın
Elektrolit teması: bol su ile yıkayın
Kaynak: IATA DGR 67th Ed., Appendix C — Emergency Response Guide; Section 7.4.7 (Yazılı Talimatlar). Çapraz referans: ICAO Doc 9481 Emergency Response Guidance for Aircraft Incidents Involving Dangerous Goods.
