IATA DGR 67th Ed. Section 9 — Operatörlerin tehlikeli madde kabulü, depolanması, yüklenmesi, denetimi ve raporlanmasına ilişkin sorumlulukları.
9.0 Genel
9.0.1 Bu bölüm, operatörlerin tehlikeli maddelerin kabulü, elleçlenmesi ve yüklenmesiyle ilgili sorumluluklarını detaylandırır. Hiçbir hüküm, operatörü belirli bir maddeyi taşımaya zorlamaz veya ek gereksinimler koymasını engellemez.
9.0.2 Yer hizmetleri kuruluşları (ground handling agents) operatör yönlendirmesiyle bu işlevlerin bir kısmını veya tamamını üstlenebilir. Ancak Section 1 ve 9 kapsamındaki operatör sorumlulukları hâlâ geçerlidir.
9.1 Kabul (Acceptance)
9.1.1 Kargo Kabul Prosedürleri
- Kabul personeli, genel kargo içinde gizli tehlikeli madde tespit edebilecek şekilde eğitilmiş olmalıdır (9.1.1.1).
- Tehlikeli madde içerdiğinden şüphe edilen her kargo kalemi için göndericiden içerik teyidi alınmalıdır (9.1.1.2).
- GHS sembollerini taşıyan paketler tehlikeli madde göstergesi olabilir — ancak GHS piktogramı taşıma sınıflandırmasıyla doğrudan örtüşmeyebilir (9.1.1.2 Not 2).
9.1.2 Operatör Tarafından Tehlikeli Madde Kabulü
- Operatör, "Shipper's Declaration for Dangerous Goods" eşliğinde iki nüsha ile sunulmadıkça tehlikeli madde paketini kabul edemez (9.1.2.1).
- Beyan elektronik formatta sunulabilir (9.1.2.1(b)).
- Beyanın bir nüshası nihai varış noktasındaki operasyona kadar saklanmalıdır (9.1.2.2).
9.1.3 Kabul Kontrol Listesi
- ☐Dokümantasyon DGR Section 8 (non-radioactive) veya Subsection 10.3 (radioactive) gereksinimlere uyuyor mu? (a)
- ☐Shipper's Declaration üzerinde belirtilen tehlikeli madde miktarı paket/overpack başına limitler dahilinde mi? (b)
- ☐Paketler, overpack'ler veya konteynerler üzerindeki işaretler Shipper's Declaration ile uyumlu mu? (c)
- ☐Paketleme spesifikasyon işaretindeki harf doğru mu? (d)
- ☐Uygun sevkiyat adı, UN numaraları, etiketler ve özel elleçleme talimatları okunabilir ve düzgün mü? (e)
- ☐Paketler üzerindeki etiketler doğru tehlike sınıfını ve ek tehlikeleri yansıtıyor mu? (f)
- ☐Kombine ambalajlamanın dış ambalajı uygun tipte mi? (g)
- ☐Paket veya overpack birlikte taşınamayacak (segregasyon gerektiren) farklı tehlikeli maddeler içermiyor mu? (h)
- ☐Paket, overpack, konteyner veya ULD sızdırmıyor ve bütünlüğü bozulmamış mı? (i)
Kabul kontrolünü gerçekleştiren kişinin kimliği kayıt altına alınmalıdır (9.1.3.2). Bazı maddeler kısaltılmış kabul prosedürüne tabidir — Tablo 9.1.A'ya bakınız.
Tablo 9.1.A — Uygulanabilir Kabul Prosedürleri Özeti
| UN / Madde | Açıklama | Checklist | DG Label | Kabul |
|---|---|---|---|---|
| UN 3164 | Articles, pressurized, hydraulic/pneumatic (PI 208(a)/208(b)) | YES | NO | YES |
| UN 3373 | Biological substance, Category B (PI 650) | YES | NO | YES |
| N/A | Dangerous Goods in Excepted Quantities (2.6) | NO | NO | NO |
| UN 3245 | Genetically modified micro-organisms (PI 959) | NO | NO | NO |
| UN 2807 | Magnetized material (PI 953) | YES | YES | YES |
| UN 3091 | Lithium metal batteries contained in/packed with equipment — Section II (PI 969/970) | YES | NO | YES |
| UN 3481 | Lithium ion batteries contained in/packed with equipment — Section II (PI 966/967) | YES | NO | YES |
| UN 2909-2911 | Radioactive material, excepted package (PI 10.5.B) | YES | NO | YES |
| UN 1845 | Carbon dioxide, solid (dry ice) — coolant (PI 954) | YES | YES | YES |
9.2 Depolama (Storage)
- 9.2.1 Division 4.1 self-reactive maddeler ve Division 5.2 organik peroksitler doğrudan güneş ışığından ve tüm ısı kaynaklarından korunmalı, yeterli havalandırma sağlanmalıdır.
- 9.2.2 Depolama süresince paketler üzerindeki işaretler ve etiketler örtülmemeli veya herhangi bir etiket ya da işaretle kapatılmamalıdır.
9.3 Yükleme (Loading)
9.3.1 Uçuş Güvertesi ve Yolcu Uçağı Kısıtlamaları
9.3.1.1 Tehlikeli maddeler yolcuların veya mürettebatın bulunduğu kabinlere ya da uçuş güvertesine yüklenemez.
9.3.2 Uyumsuz Tehlikeli Maddeler (Segregasyon)
Birbirleriyle tehlikeli reaksiyon verebilecek paketler aynı uçakta yan yana veya sızıntı durumunda etkileşime izin verecek pozisyonda yüklenemez. Tablo 9.3.A segregasyon gereksinimlerini gösterir.
| Sınıf / Bölüm | 1 | 2.1 | 2.2 | 2.3 | 3 | 4 | 5.1 | 5.2 | 6 | 7/9 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 excl. 1.4S | — | X | X | X | X | X | X | X | X | * |
| 2.1 | X | — | X | |||||||
| 2.2 (5.1) | X | — | X | |||||||
| 2.3 | X | — | X | |||||||
| 3 | X | — | X | |||||||
| 4.1 / 4.2 / 4.3 | X | — | X | |||||||
| 5.1 | X | — | X | |||||||
| 5.2 | X | X | X | X | X | X | X | — | ||
| 6 | X | — | ||||||||
| 7 (9 see 9.3.2.1.3) | * | — |
X = segregasyon zorunlu (aynı paket/overpack'te olamaz). — = kendi sınıfı. * = özel koşullar (bkz. 9.3.2.2). Boş hücre = segregasyon gerekmez.
Özel Yükleme Kuralları
9.3.5 Genel Yükleme ve Sabitleme
Hasarlı paket tespit edilirse uçağa yüklemeden önce operatör durumu değerlendirmeli ve güvenli şekilde bertaraf etmelidir.
9.3.6 Hasarlı Paketler
Paket hasarı veya sızıntı tespit edilirse operatör uçaktan uzaklaştırmalı ve güvenli bertaraf prosedürü uygulamalıdır.
9.3.10 Kuru Buz (Dry Ice) Yükleme
CO₂ kuru buz taşıyan paketler havalandırılabilir ambalajda, araç tipi ve havalandırma durumuna göre yüklenmelidir.
9.3.13 Canlı Hayvanlarla Birlikte
Canlı hayvanlar kuru buz veya kriyojenik sıvı içeren paketlerin yakınına yüklenmemelidir (CO₂ yoğunlaşma riski).
9.3.14 Tekerlekli Sandalye / Mobilite
Pil takılı veya ayrılmış tekerlekli sandalyeler operatör onayı ile kayıtlı bagaj olarak taşınır (2.3.2.2-2.3.2.4).
9.3.9 Manyetik Malzeme
Mıknatıslı malzeme (UN 2807) uçak pusula/navigasyonundan uzak pozisyonda yüklenmelidir.
9.4 Denetim (Inspection)
- 9.4.1 Hasar veya Sızıntı: Tehlikeli madde paketleri uçaktan indirildikten sonra hasar veya sızıntı belirtileri açısından kontrol edilmelidir. Hasar tespit edilirse, paketin bulunduğu pozisyondaki diğer paketler de incelenmelidir.
- 9.4.2 Bulaşıcı Maddeler: Paket sızıntısından kaynaklanan bulaşma şüphesi varsa: paket kontrol altına alınmalı, bitişik paketler incelenmeli, ilgili sağlık otoritesi bilgilendirilmelidir.
- 9.4.3 Kontamine Kargo: Tehlikeli madde içerdiğinden şüphe edilen kontamine kargo/bagaj tespit edilirse operatör kaynağı araştırmalı ve yükleme öncesi temizlemelidir.
9.5 Bilgi Sağlama (Provision of Information)
9.5.1 Kaptan Bilgilendirmesi (NOTOC)
9.5.1.1 Mümkün olduğunca kalkıştan önce, kaptan (pilot-in-command) tehlikeli madde hakkında doğru ve kapsamlı yazılı bilgi almalıdır. Bu bilgi NOTOC (Notification to Captain) olarak bilinir.
Zorunlu NOTOC bilgileri (9.5.1.3.1):
- Uçuş tarihi
- Hava taşıma senedi (AWB) numarası
- Uygun sevkiyat adı (proper shipping name)
- UN/ID numarası, sınıf/bölüm
- Ek tehlike (subsidiary hazard) varsa
- Radyoaktif olmayan: paket sayısı, net miktar; Radyoaktif: TI, kategori
- CAO (Cargo Aircraft Only) etiketi varsa belirtilmeli
- Yükleme konumu (kargo bölmesi / pozisyon)
9.5.1.5 UN 1845 (kuru buz) ve UN 3480 (lityum iyon pil) için NOTOC'ta UN numarası yerine proper shipping name ve toplam net kütle yeterli olabilir.
9.5.1.3 Uçuş İçi Acil Durum İçin Bilgi
Uçuşta acil durum oluşursa, kaptan mümkün olan en kısa sürede hava trafik kontrol ünitesini bilgilendirmeli ve uçaktaki tehlikeli maddelerin uygun sevkiyat adı, sınıf/bölüm, UN numarası, miktar ve konumunu paylaşmalıdır.
9.5.2 Yolculara Bilgi Sağlama
Yolcu bagajında taşınması yasaklanan tehlikeli maddelerin engellenmesi amacıyla, uçağa binen yolculara kabul edilen/edilmeyen DG hakkında bilgi verilmelidir (check-in kontuarları, otomatik kiosk, bilet satışı).
9.6 Raporlama (Reporting)
9.6.1 Tehlikeli Madde Kazaları ve Olayları
Operatör, tehlikeli madde kazası veya olayını, oluştuğu devletin yetkili makamına ve operatörün kayıtlı olduğu devlete raporlamalıdır. "Kaza" ve "olay" ICAO Annex 13'te tanımlanmıştır.
9.6.2 Beyan Edilmemiş / Yanlış Beyan Edilmiş DG
Kargo veya posta içinde beyan edilmemiş veya yanlış beyan edilmiş tehlikeli madde keşfedilirse, operatör bulunduğu devletin ve gönderildiği devletin yetkili makamına rapor etmelidir.
9.6.4 Tehlikeli Madde Olaylarının Raporlanması
Operatör aşağıdaki durumlarda yetkili makama rapor vermelidir:
- (a) Yüklenmemiş, ayrılmış veya reddedilmiş tehlikeli maddelerin keşfedilmesi
- (b) Bilgilendirme yapılmadan taşınmış olduğu tespit edilen tehlikeli maddeler (S8 ve 9.5.1 uyumsuzluğu)
Kaynak: IATA DGR 67th Ed., Section 9 (p.769-782), PNG Page 0807-0820