Kuru Buz (UN 1845) — PI 954
Karbondioksit, kati (kuru buz) hava tasimaciligi kurallari. PI 954 gereksinimleri, paket basi 200 kg limiti, havalandirmali ambalaj, DGD muafiyeti, NOTOC bildirimi ve diger tehlikeli maddelerle kombinasyon kurallari.
Bogulma Tehlikesi
Kuru buz -78,5 °C'de subleserek CO₂ gazina donusur ve kati hacminin yaklasik 750 katina ulasir. Kapali veya yetersiz havalandirmali alanlarda oksijeni yerinden ederek bogulma riski olusturur. Hermetik (sizdirmaz) ambalaj KESINLIKLE YASAKTIR.
UN 1845 Kimlik Karti
| UN Numarasi | 1845 |
| Uygun Sevkiyat Adi | Carbon Dioxide, Solid (Kuru Buz) |
| Sinif | 9 — Cesitli Tehlikeli Maddeler |
| Alt Risk | Yok |
| Ambalajlama Grubu | Yok (UN 1845 icin atanmaz) |
| Paketleme Talimati | PI 954 |
| PAX Limiti (paket basi) | 200 kg net |
| CAO Limiti (paket basi) | 200 kg net |
| Tehlike Etiketi | Sinif 9 (siyah/beyaz cizgili) |
| ERG Kodu | 9L |
| Birincil Tehlike | Bogucu — kapali alanda O₂ yer degistirmesi |
PI 954 — Temel Gereksinimler
1. Havalandirmali Ambalaj (Zorunlu)
Ambalaj, CO₂ gazinin disari cikmasina izin verecek sekilde tasarlanmali ve basinci patlamaya yol acabilecek bir birikim engellenmelidir. Tipik: EPS (genlestirilmis polistiren) kutu + havalandirma delikleri. PI 954 icin UN spesifikasyon isareti gerekmez.
2. Operator ile On Duzenleme
Gonderen, her sevkiyat icin operator(ler) ile havalandirma guvenlik prosedurlerinin uygulanmasini saglamak uzere duzenleme yapmalidir (PI 954(b)).
3. Paket Basi Limit — 200 kg Net
Paket basina en fazla 200 kg net kuru buz. PAX ve CAO ucaklari icin ayni limit. Gonderide birden fazla paket olabilir; her biri 200 kg'i asmamalidir.
DGD Muafiyeti (Bolum 8.2.3)
Kuru buz gonderideki tek tehlikeli madde ise Gonderici Beyani (DGD) gerekmez. Bunun yerine hava irsaliyesinde (AWB) asagidaki bilgiler yer almalidir:
Istisna: Kuru buz baska bir DG ile birlikte gonderildiginde (orn. UN 2814, UN 3480) DGD gereksinimi asil DG'ye gore belirlenir. Kuru buz DGD'de ek satir olarak listelenir.
NOTOC — Kaptan Bildirimi (9.5.1)
Operator, miktara bakilmaksizin kuru buz tasimasi durumunda NOTOC'a (Kaptan Bildirim Formu) eklemek zorundadir. Gonderenin sorumlulugu AWB'de net kutleyi dogru yazmaktir.
Isaretleme ve Etiketleme
- ✓UN 1845 — paket uzerinde UN numarasi
- ✓"Carbon dioxide, solid" veya "Dry ice" — uygun sevkiyat adi
- ✓Net agirlik (kg cinsinden)
- ✓Sinif 9 tehlike etiketi — eskenar dortgen, siyah/beyaz cizgili, "9"
- ✓Gonderici ve alici adi/adresi
- ✗Yon oklari — gerekmez (kuru buz sivi degildir)
Yaygin Kombinasyon Senaryolari
Yalniz Kuru Buz
PI 954 tek basina uygulanir. DGD yok, AWB yeterli. ≤ 200 kg/paket.
Kuru Buz + UN 3373 (Biyolojik Madde Kat B)
PI 650 + PI 954. Her ikisi de DGD muaf (2.6.3 + 2.9.2). AWB'de her ikisi listelenir. Dis ambalaj havalandirmali olmalidir.
Kuru Buz + UN 2814/2900 (Kat A)
PI 620 + PI 954. DGD zorunlu (Kat A tarafi). DGD'de ayri satirlar olarak listelenir.
Kuru Buz + Lityum Pil (UN 3480/3481)
PI 954 + PI 965-970. DGD lityum pil section'ina gore. SoC ≤ %30 yalniz piller icin gecerli kalir.
Kuru Buz + Bozulabilir Urun (DG olmayan)
Kuru buz tek DG'dir. PI 954, DGD gerekmez. Soguk zincir etiketleri (CEIV Pharma, "Dondurulmus Muhafaza") IATA DGR kapsaminda degildir.
ULD Icinde Kuru Buz
Gonderen, asagidaki kosullarla kuru buz iceren bir ULD hazirlayabilir:
- - Operator ile on duzenleme yapilmalidir
- - ULD icinde UN 3373 ve ID 8000 disinda tehlikeli madde bulunmamalidir
- - ULD, CO₂ gazinin tahliyesine izin vermelidir
- - AWB'de: UN 1845, uygun sevkiyat adi, paket sayisi + paket basi net agirlik (veya ULD kimlik numarasi + ULD basina net miktar)
Onemli Notlar
- - Hermetik (sizdirmaz) ambalaj basinc birikmesine ve patlamaya neden olur. Her zaman havalandirmali ambalaj kullanin.
- - DGD muafiyeti UN 1845'e ozgudur. Diger Sinif 9 maddeleri (UN 3077, UN 3082) icin DGD gerekir.
- - AWB'de ambalaj dahil brut agirlik degil, kuru buzun net agirligi yazilmalidir.
- - PAX ve CAO limitleri aynidir (200 kg) — lityum pillerden farkli olarak PAX/CAO ayrimi yoktur.
- - "Dondurulmus Muhafaza" veya CEIV Pharma etiketleri soguk zincir standartidir, IATA DGR gereksinimi degildir.
- - Yukleme: operatorun yukleme prosedurlerine ve havalandirma icin Bolum 9.3.10'a bakin.
- - Paketler bir overpack icindeyse, overpack uzerine toplam net kuru buz miktari isaretlenmelidir.