Radyoaktif Madde Limitleri — Class 7
IMDG Code Bölüm 2.7 ve 5.1.5 radyoaktif madde taşımacılığı için aktivite limitleri, ambalaj tipleri, Transport Index (TI) ve Criticality Safety Index (CSI), label kategorileri ve stowage kurallarını tanımlar. Türkiye'de yetkili otorite TAEK (Türkiye Atom Enerjisi Kurumu) + NDK'dır.
⚠️ Önemli: Radyoaktif madde taşıması IAEA SSR-6 standartlarına dayanır. IMDG Code 2.7/5.1.5 bunun deniz bağlamı versiyonudur. Türkiye'de TAEK ön izni zorunlu (Radyasyon Kullanma Lisansı) ve MARPOL/SOLAS uyum şartları ek kontrol oluşturur.
A1 ve A2 Aktivite Limitleri (IMDG 2.7.2.2.1)
"Special form" = kapsüllü / katı ve non-dispersible radyoaktif madde. Disprsibl değildir, kazada etrafa yayılmaz. A1 değeri izotopa göre değişir, IMDG Tablo 2.7.2.2.1'de listelenir. Örnek: Co-60 için A1 = 0.4 TBq.
"Other form" = diğer her radyoaktif madde (toz, sıvı, gaz, granül). Disprsibl — kazada etrafa yayılabilir. A2 genelde A1'den küçüktür (daha kısıtlayıcı). Örnek: Co-60 için A2 = 0.4 TBq (bu izotopta eşit).
Tam liste IMDG Code 2.7.2.2.1 tablosunda 400+ radyoizotop için yer alır. Gerçek taşımalarda mutlaka tablodan kontrol edilmeli, bellekten hesaplanmamalıdır.
Ambalaj Tipleri (2.7.2.4)
Düşük aktivite — yüzey dozu <5 µSv/h. Normal taşıma kuralları, radyasyon levhası yok.
Düşük Special Form Activity (LSA-I) ve Surface Contaminated Objects (SCO-I) için.
LSA-II / SCO-II için; 1.2 m düşme testine dayanır, günlük sızıntı limiti.
LSA-III için — test basıncı 60 kPa, 1.2 m düşme, thermal test.
Orta aktivite — A1 (special form) veya A2 (other form) değerini aşmayan miktarlar. Hasar testine dayanır.
Yüksek aktivite — A1/A2 üzeri. Tek ülke (U = unilateral) onayıyla. Yangın + düşme + bastırma testlerini geçer.
Type B(U)'dan daha özel. Her geçilen ülkenin ayrı onayı gerekli (M = multilateral).
En yüksek koruma — hava taşımacılığına özel, ancak deniz'de de kabul. Uzun süreli yangın + yüksek hız çarpışması test edilir.
Label Kategorileri (5.1.5.3.4)
Her radyoaktif paket yüzey doz oranı + Transport Index (TI) değerine göre üç kategoriden birinde sınıflandırılır ve buna uygun label taşır.
En düşük radyasyon seviyesi. Paket yüzeyinde pratikte hiç radyasyon yok. Normal taşıma.
Düşük-orta radyasyon. Yolcu taşıma araçlarında kısıtlamalar, stowage ayrımı.
Yüksek radyasyon. Yolcu gemisinde yasak, kargo gemisinde özel stow, mürettebat dozimetresi.
Transport Index (TI)
TI = paketten 1 m mesafede ölçülen max doz oranı (mSv/h) × 100.
- • Örnek: 0.01 mSv/h ölçüm → TI = 1
- • Paket üzerinde label'a yazılır
- • Gemide toplam TI ≤ 50 (cargo ship)
- • Yolcu gemisinde toplam TI ≤ 40
- • Stowage yeri ayrımı TI değerine göre yapılır
Criticality Safety Index (CSI)
Sadece fissile (bölünebilir) maddeler için (U-235, Pu-239). Kritiklik riskini hesaplar.
- • CSI = 50 / N (N = kritiklik için kritik paket sayısı)
- • Gemide toplam CSI ≤ 50
- • Package hasarı halinde kritiklik önlenmeli
- • Fissile-Excepted: CSI = 0 (kritiklik riski yok)
Türkiye'de Yetkili Otoriteler
- • NDK (Nükleer Düzenleme Kurumu): Radyasyon lisans ve taşıma onayı
- • TAEK (Türkiye Atom Enerjisi Kurumu): Teknik destek, acil durum koordinasyonu
- • UDHB Denizcilik Gen. Müd.: Liman giriş-çıkış bildirimleri
- • SHGM: Havayolu ile kombine taşımada hava trafik koordinasyonu
- • Acil durum: AFAD 122 + TAEK Radyasyon Erken Uyarı Hattı
Kaynaklar
- • IMDG Code Amendment 41-22, Bölüm 2.7 (Class 7 Radioactive Material)
- • IMDG Code 5.1.5 (Radioactive material packaging, labelling and marking)
- • IMDG Code 7.2.7 (Radioactive stowage and segregation)
- • IAEA SSR-6 (Regulations for the Safe Transport of Radioactive Material)
- • Türkiye: NDK Yönetmelik 2019 + TAEK Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği